Ποιος είναι ο σκοπός του ιερού μυστηρίου του ευχελαίου;

Απαντήσεις σε ερωτήματα δογματικά 

Ανδρέα Θεοδώρου, εκδ. Αποστολικής Διακονίας, 1997, σελ. 181-184.

Τον καθορίζει ο άγιος Ιάκωβος ο Αδελφόθεος: «Ασθενεί τις εν υμίν; προσκαλεσάσθω τους πρεσβυτέρους της εκκλησίας, και προσευξάσθωσαν επ' αυτόν αλείψαντες αυτόν ε λαίω εν τω ονόματι του Κυρίου και η ευχή της πίστεως σώσει τον κάμνοντα, και εγερεί αυτόν ο Κύριος∙ καν αμαρτίας η πεποιηκώς, αφεθήσεται αυτώ» (5,14-15).

Σύμφωνα με το αγιογραφικό χωρίο σκοπός του ιερού μυστηρίου είναι πρωταρχικά και κύρια η ίαση της σωματικής νόσου που κατατρύχει τον πιστό. Είναι κανείς άρρωστος από σας; ερωτά. Αν είναι, ας προσκαλέσει τους πρεσβυτέρους (περισσότεροι του ενός) στο σπίτι του, και ας προσευχηθούν στο Θεό γι' αυτόν, αφού τον αλείψουν με αγιασμένο έλαιο. Η επάλειψη συνοδεύεται από την ευχή: «Πάτερ ’γιε, ιατρέ των ψυχών και των σωμάτων, ο πέμψας τον μονογενή σου Υιόν, τον Κύριον ημών Ιησούν Χριστόν, πάσαν νόσον ιώμενον και εκ θανάτου λυτρούμενον, ίασαι και τον δούλον σου (τόνδε), εκ της περιεχούσης αυτόν σωματικής και ψυχικής ασθενείας, και ζωοποίησον αυτόν δια της χάριτος του Χριστού σου...» (Μικρόν Ευχολόγιον, εκδ. Αποστολικής Διακονίας, 1992, σελ. 194)

Αφού γίνει αυτό, η προσευχή της πίστεως θα κάνει καλά τον άρρωστο, κι αν έχει κάνει αμαρτίες θα του τις συγχωρήσει ο Θεός.

Στο ιερό αυτό μυστήριο έχουμε αρκετές δογματικές δυσκολίες. Αν και είναι μυστήριο που, όπως και τα άλλα, δρα εξ ανάγκης, εν τούτοις δε διαπιστώνουμε πάντοτε αυτό στην πράξη. Ενώ δηλαδή στα άλλα μυστήρια η ενέργεια της χάριτος είναι μυστική και αθέατη (στο βάπτισμα δε βλέπουμε πως η χάρη καθαρίζει την ψυχή από το προπατορικό αμάρτημα, στη μετάνοια πως αποκαθίσταται η δικαίωση του αμαρτωλού κ.λπ.), στο μυστήριο του ευχελαίου το αποτέλεσμα καθορίζεται ως εξωτερικό και ορατό: θα γίνει καλά ο άνθρωπος, θα σηκωθεί από την κλίνη της αρρώστιας του, θα περπατήσει (ίσως όχι αμέσως) κ.λπ. Αυτό όμως συνήθως δε διαπιστώνεται. Γι' αυτό και οι περισσότεροι πιστοί, όταν αρρωστήσουν, επισκέπτονται τους γιατρούς και τις κλινικές και όχι τους ιερείς και τους ναούς. Ολίγοι είναι εκείνοι που προσφεύγουν στη βοήθεια της χάριτος του Θεού. Γιατί να μην παρέχεται πάντοτε η σωματική ίαση των ασθενούντων; Μήπως φταίει η έλλειψη πίστεως του ασθενούντος ή των οικείων του; Πολύ πιθανό. ’λλωστε, συστήνοντας ο Κύριος το ευχέλαιο δεν αποσκοπούσε στη διαρκή αποτροπή του θανάτου από τα μέλη της Εκκλησίας Του. 'Ισως να μη χορηγεί την ίαση, γιατί η παράταση της ασθένειας στο συγκεκριμένο ασθενή έχει σωτήρια γι' αυτόν αποτελέσματα, όπως μπορεί να έχει και ο θάνατος. Τα πράγματα όμως αυτά γνωρίζει μονάχα ο Θεός. Είναι, λοιπόν, ανενεργές το ιερό μυστήριο; Ασφαλώς όχι. Ενεργεί εκεί που θέλει ο άγιος Θεός και όταν φυσικά συντρέχουν οι κατάλληλες υποκειμενικές συνθήκες (κυρίως η πίστη: «η ευχή της πίστεως σώζει τον κάμνοντα»).

Η δεύτερη δυσκολία που είναι μεγαλύτερη της πρώτης, είναι η άφεση των αμαρτιών του ασθενούντος. Το ευχέλαιο συγχωρεί αμαρτίες. Για το σκοπό όμως αυτό υπάρχει άλλο θεοσύστατο μυστήριο, η μετάνοια και εξομολόγηση. Να υποθέσουμε ότι το ένα μυστήριο καθιστά άχρηστο το άλλο; Αν δηλαδή κάνω το ιερό ευχέλαιο και συγχωρηθούν οι αμαρτίες μου, μπορώ να μην προσέλθω στο μυστήριο της μετανοίας; Είναι πολύ τολμηρό και επικίνδυνο να ισχυρισθεί κανείς κάτι τέτοιο. Η μετάνοια είναι αυτοτελές και κυριώδες μυστήριο, που δεν μπορεί να αντικατασταθεί άπ' οτιδήποτε άλλο. Τι συμβαίνει, λοιπόν; Να υποθέσουμε οτι στο ευχέλαιο συγχωρούνται τα λείψανα της αμαρτίας, στην οποία οφείλεται η σωματική ασθένεια, τα οποία δεν εξομολογήθηκαν στον ιερέα, ή άλλα που δεν μπορεί ο ασθενής, λόγω της καταστάσεως του, να εξομολογηθεί; Ποιος μπορεί να γνωρίζει αυτά τα πράγματα;

Τρίτη, τέλος, δυσκολία, είναι η πράξη της Εκκλησίας να τελεί το μυστήριο του ευχελαίου και σε υγιή μέλη της. Σε τι αποβλέπει η πράξη αύτη; Αφού είναι υγιής ο πιστός, γιατί να κάνει το ευχέλαιο; Αν πάλι για να συγχωρηθούν οι αμαρτίες του, αυτό δεν καταστρατηγεί το ιερό μυστήριο της μετανοίας; Ή μπορεί κατά πλεονασμό να κάνει και τα δύο; Μα θα μού πείτε, ότι απόλυτα υγιής δεν είναι κανένας και ότι όλοι λίγο πολύ πάσχουμε από κάτι. Όμως δεν είναι αυτό που υπονοεί η Γραφή, αλλά τις περιπτώσεις εκείνες, κατά τις όποιες ο πιστός είναι σοβαρά ασθενής και είναι ξαπλωμένος στο κρεβάτι («και εγερεί αυτόν ο Κύριος»).

Και μια τελευταία ανθρώπινη σκέψη. Μήπως η διακονία του ιερού μυστηρίου σε υγιείς εκτός των άλλων βοηθεί στο να συντηρείται τούτο στη μνήμη του πληρώματος, το οποίο σιγά σιγά θα περιερχόταν σε λησμοσύνη, δεδομένου ότι η συντριπτική πλειονότητα των πιστών, όταν αρρωστήσουν, προσφεύγουν στα μέσα της ανθρώπινης επιστήμης και όχι στο μυστήριο της Εκκλησίας;

Στη Δυτική Εκκλησία το μυστήριο του ευχελαίου παρέχεται ως έσχατη χρίση σε περιπτώσεις βαριά ασθενούντων, ως εφόδιο κατά του επικείμενου θανάτου. Σε μας το εφόδιο αυτό είναι η κοινωνία των αχράντων μυστηρίων.

Καλείς τον ιερέα για ευχέλαιο; Γνωρίζεις το μυστήριο αυτό;

του αρχιμ. Ιακώβου Κανάκη

Γνωρίζουμε ότι Ένα είναι το μυστήριο μέσα στην Εκκλησία, η Θεία Ευχαριστία και όλα τα άλλα μυστήρια βρίσκονταν αρχικώς μέσα σε αυτό. Έτσι έγινε και με το Ευχέλαιο.

Όμως, για πολλούς χριστιανούς σήμερα, το Ευχέλαιο αποτελεί μια τελετή που μπορεί να γίνει για οποιονδήποτε άλλο λόγο εκτός από αυτόν για το οποίο δημιουργήθηκε από παλαιά, ήδη από τους αποστολικούς χρόνους από τον άγιο Ιάκωβο τον Αδελφόθεο.

Εάν θέλαμε να προσδιορίσουμε τον χαρακτήρα του μυστηρίου θα λέγαμε ότι δι᾽αυτού δεικνύεται η μεγάλη αγάπη και μέριμνα του Θεού για τον πεσμένο άνθρωπο. Πράγματι, ενώ ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο να μην πεθαίνει, μετά την πτώση των πρωτοπλάστων, η ασθένεια και ως συνέπεια αυτής ο θάνατος, είναι πλέον ένα γεγονός της ανθρώπινης ύπαρξης. Όμως ο Θεός και σε αυτήν την δεινή κατάσταση δεν έπαψε να ενδιαφέρεται για το πλάσμα Του.

Ο Χριστός, από αγάπη για τον άνθρωπο, σαρκώθηκε, σταυρώθηκε, αναστήθηκε και με την Ανάληψή Του τοποθέτησε την ανθρώπινη φύση, που και ο Ίδιος έλαβε, στα δεξιά του Θεού Πατέρα. Αλλά και στην συνέχεια, διά των αποστόλων Του, βρίσκεται πάλι κοντά στους ανθρώπους μέσω των θείων μυστηρίων. Επειδή γνώριζε την ανθρώπινη αδυναμία και τον αφόρητο πόνο που υφίστανται τα σώματα «εφοδίασε» ως δώρο τα μυστήρια. Έτσι, το ευχέλαιο, ανακουφίζει τον ανθρώπινο πόνο ή ακόμα θεραπεύει τις ασθένειες αφού διαβάζουμε: «και η ευχή της πίστεως σώσει τον κάμνοντα». Πρωταρχικός, λοιπόν, σκοπός του ευχελαίου ήταν και είναι «η ίαση του σώματος από ασθένειες και έπειτα η ίαση της ψυχής από την αμαρτία». Αυτή η φράση όμως δημιουργεί μια εύλογη απορία. Με το ευχέλαιο συγχωρούνται και οι αμαρτίες;

Εδώ χρειάζεται η συνδρομή των λειτουργιολόγων καθηγητών της θεολογικής επιστήμης, για να μας υποδείξουν πως ερμηνεύεται το κείμενο αυτό. Πάντως, πιθανή εξήγηση είναι ότι οι πιστοί πριν ή μετά το ευχέλαιο εξομολογούνταν τα αμαρτήματά τους. Έτσι εξηγείται και η ύπαρξη των συγχωρητικών ευχών στο μυστήριο αυτό. Όμως μπορεί να εξηγηθεί και με την έννοια των συνεπειών της αμαρτίας στο τροπάριο του παρακλητικού κανόνα της Παναγίας: «Από των πολλών μου αμαρτιών ασθενεί το σώμα ασθενεί μου και η ψυχή».

Πάντως, είναι γεγονός, ότι η σχέση σώματος και ψυχής είναι αλληλένδετη αφού μεταξύ τους βρίσκονται σε σχέση γενετική δηλαδή το ένα επηρεάζει το άλλο καθοριστικά. Στεναχωριέται κάποιος για κάποιο θέμα πονά το στομάχι του. Υποφέρει από έναν πονοκέφαλο χαλάει η ψυχική του διάθεση. Η ψυχή και το σώμα, λοιπόν, είναι ένα αγαπημένο ανδρόγυνο και μάλιστα όταν την ώρα του θανάτου πρέπει να χωρίσει, ο χωρισμός γίνεται «βιαίως». Είναι περιττό να αναφέρουμε ότι η βοήθεια του ευχελαίου δεν σχετίζεται με τις αναλγητικές όντως ιδιότητες του ελαίου αλλά με την πίστη των ανθρώπων.

Καλούμε λοιπόν τον ιερέα όταν έχουμε κάποιον που ασθενεί, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δεν θα επισκευθούμε τον γιατρό αφού και τις επιστήμες, και ειδικά την ιατρική επιστήμη, ευλόγησε ο Θεός για να ανακουφίζεται ο άνθρωπος, ο οποίος τόσο βασανίζεται ψυχοσωματικά στην εποχή μας.